حضرت ابراهيم است ذكر شد : كه وظيفهء امام ، هدايت افراد بشر است از باطن و ملكوت اعمالشان به سوى خداوند عزّ و جلّ ، كه آنان را ارشاد فرموده ، و در درجات قرب ، و در دَرَكات بُعد ، هر كدام به حسب منزلهء خود قرار داده و در آنجا مقيم خواهد ساخت و هر كدام را در آنچه عملش و كردارش اقتضا كند سكنى خواهد داد ، و به سوى آن منزل جذب خواهد نمود . پس هدايت حضرت بارى تعالى شانه ذاتيّه ، و هدايت امام بالتبّع و بالْعَرَض خواهد بود . و اگر مرجع ضمير « برائت » باشد معنايش اين مىشود كه اين حقيقت توحيد را كه همان ولايت است ، در ذريّهء ابراهيم قرار داديم به اميد آنكه به حقّ و توحيد رجوع كنند ، پس اوّلًا استفاده مىشود كه اين حقيقت الى الأبد در ذريّهء ابراهيم ثابت و باقى خواهد بود ، و به‌طور اجمال ذريّه او داراى چنين منصب و مقامى هستند ؛ و هيچ‌گاه و در هيچ زمان امامت از ذريّه او فى الجمله رخت برنخواهد بست . و ثانياً اين كلمه توحيد و ولايت در خصوص ذريه‌اى است كه دعوت به حقّ مىكنند ، و بقيّه از ذريّه دعوت به حقّ مىشوند ، پس ضمير « فى عَقِبِهِ » راجع به ذريّه است به اعتبار رهبرى و پيشوائى ، و ضمير در يَرْجِعُونَ راجع به ذريّه است به اعتبار رهنمون شدن و راه يافتن ؛ و بنابراين هر دسته از ذريّه ، داراى سيرى خاصّ و حركتى مخصوص به خود هستند : يك دسته امامت و دسته ديگر ايتمام و مأموميّت . در اين بيان اوّلًا استجابت دعاى ابراهيم كه عرض مىكند « رَبَّنا وَ اجْعَلْنا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِنا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ » « 1 » ظاهر مىگردد ، و ثانياً سِرّ قول خداى عزّ و جلّ . كه : « لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ » « 2 » بعد از سؤال ابراهيم و مِنْ ذُرِّيَّتِي ، كه آن دسته‌اى به امامت مىرسند كه هيچ‌گاه ظالم به نفس ، يا ظالم به غير نبوده‌اند ، روشن مىشود . و ثالثاً معناى يك سلسله ، از روايات را كه در تفسير اين آيه مباركه وارد شده است ، و آنها كلمهء باقيّه را به امامت تفسير كرده‌اند و در بعضى از باب انطباق ، بالاخصّ در ذريّه حضرت حسين بن على سيّد الشّهداء عليه السّلام تصريحاتى دارند ، و در مجمع البيان از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده است كه : مقصود از كلمه باقيّه امامت است تا روز رستاخيز و قيامت ؛ مبرهن مىنمايد .

--> ( 1 ) سوره البقرة : ( 2 ) صدر آيه 128 ( 2 ) سوره البقرة : ( 2 ) ذيل آيه 124